Paardensport, een genuanceerde kijk.

Het zijn activistische tijden. Hoewel ik weet dat het tegenwoordig gebruikelijk is er bij het poneren van een stelling met gestrekt been in te gaan, doe ik hierbij een poging genuanceerd weerwoord te bieden aan het ingezonden stuk over paardensport van AnimalRights-activist Willem Vermaat in de Volkskrant van 23 januari.

De vraag of het moreel verwerpelijk is of niet om je wil op te leggen aan een ander levend wezen, is filosofisch interessant maar niet relevant voor deze discussie. Wij mensen leggen regelmatig onze wil op. We doen het bij onze kinderen, andere volwassenen en het geldt inderdaad voor onze huisdieren. Allemaal worden ze hierdoor beperkt in hun bewegingsvrijheid en hun vrije keuze. Maar leidt dit automatisch tot leed?

Willem maakt een vergelijking tussen het gebruik van wilde dieren in circussen en het gebruik van paarden in de paardensport. Deze vergelijking gaat echter niet op: paarden zijn niet wild, maar net als de hond de laatste tienduizenden jaren samen met de mens geëvolueerd. De leeuwen, tijgers en beren uit het circus of de dolfijnen in de dolfinaria zijn inderdaad “wild” en dus niet aangepast aan een leven samen met de mens zoals paarden. Ondanks hun gelijkenis met onze paarden zijn zebra’s en Prezwalski-paarden niet echt tam te maken, laat staan geschikt om op te rijden of voor sport, omdat ze niet gedomesticeerd zijn.

Volgens Willem willen onze paarden helemaal niet doen wat we van ze vragen en kunnen wij mensen dat alleen maar met geweld afdwingen. Op ervaring gebaseerde meningen van experts die hier tegenin gaan, schuift hij fluks terzijde. Hiermee zegt hij eigenlijk dat iedereen die betrokken is bij paardensport, er plezier aan beleeft paarden te maltraiteren óf dat het ze gewoon niet kan schelen vanwege geld of eigenbelang.

Paardenman Guido Louis Leidelmeyer tijdens een show met zijn paarden, zonder zadel, bit of teugels.

Honderden jaren van het trainen van paarden in allerlei disciplines laat zien dat paarden wel degelijk openstaan voor en plezier beleven aan een goede samenwerking met mensen. Een jong paard wordt niet “gebroken” maar zadelmak gemaakt. Paarden zijn vluchtdieren en hun natuurlijke instinct is om het eng te vinden als er iets op hun rug zit, denk aan roofdieren die op je rug springen om je neer te halen en te verscheuren. Bij het zadelmak maken leert een jong paard, met geduld en zonder geweld, deze instinctieve reactie af en in plaats daarvan erop te vertrouwen dat het oké is dat er iets op zijn rug ligt en er later een mens op zit. Dan wordt er rustig begonnen met de training die jaren duurt en het paard zowel mentaal als fysiek laat groeien binnen zijn rol als partner van een mens. Bij vrijheidsdressuur doet het paard allerlei complexe oefeningen met een ruiter op zijn rug, zónder hulpmiddelen als bit en teugels. Als we alleen maar met dwangmiddelen iets gedaan krijgen van een paard dan zou dit niet moeten kunnen volgens Willem’s redenering.

Een paard is een hiërarchisch groepsdier dat reageert op en zich veilig voelt bij duidelijk leiderschap, ook als dit leiderschap van een mens komt. Binnen de kudde maakt het paard zijn vrije wil ondergeschikt aan de leidende merrie die haar gezag mentaal en fysiek laat gelden. Het gaat er bij paarden bepaald niet altijd zachtzinnig aan toe. Echter een leider die gewelddadig is, zal binnen een kudde snel alleen komen te staan. Paarden willen een leider die ze kunnen vertrouwen.

Strijd om dominantie in de kudde

Hoewel je als menselijke leider van je paard dus zeker je autoriteit zult moet laten gelden, werken geweld en dwang gewoonweg niet goed om een paard iets te leren. Ze leveren alleen maar een onwillig en ongelukkig paard op dat niet doet wat je van hem wil. Naast een respectvolle benadering zul je een paard ook gelukkig moeten houden als je niet met hem aan het trainen bent. Door voldoende sociaal contact met andere paarden, vrije beweging en goed (ruw)voer. Als mens en paard goed samenwerken, hebben beide plezier aan de training, waarbij de voorkeuren van het paard voor het soort werk ook bepalend zijn. Niet alle paarden zijn koelbloedig genoeg voor het springen en andere vinden aan dressuur geen bal aan.

Zeker in de sport en de fokkerij zal men het spanningsveld tussen geld en prestaties en het welzijn van het paard in de juiste balans moeten zien te houden.

Gaat er dan nooit iets is mis in de paardensport? Zeker wel! Helaas kunnen hulpmiddelen door mensen ook worden misbruikt. Zo is een bit er niet voor bedoeld om pijn te doen, een zweep niet om ermee te slaan (maar om als verlengstuk te dienen van de menselijke arm) en de neusriem van het hoofdstel hoort voldoende ruimte te laten voor het paard om te kauwen en te slikken en zeker niet strak te zijn aangesnoerd. Dan zijn er ook nog stééds mensen die paarden houden maar niet voldoen aan de basisvoorwaarden voor de gezondheid en het geluk van het paard, zoals sociaal contact met andere paarden en vrije beweging.

Zeker in de topsport en de fokkerij zal men het spanningsveld tussen geld en prestaties enerzijds en het welzijn van het paard anderzijds in de juiste balans moeten zien te houden. Hier moet op worden toegezien én worden gehandhaafd door instanties zoals KNHS Nederland en de FEI. Ook het zelfreinigend vermogen van een minimaatschappij als de paardenwereld moet zijn werk doen.

Echte paardenmensen zijn elke dag opnieuw bezig met het welbevinden van hun viervoetige vriend. We kijken naar ons paard en zien dat het glanst, fit, vrolijk en werkwillig is. Als er iets hapert in dit beeld zoeken we naar de oorzaak en passen waar nodig de training en het management aan. Als we er zelf niet uitkomen roepen we de hulp in van experts. Vol overgave houden we van ons paard en we krijgen er affectie, vriendschap en de inzet van ons paard voor terug. Dit is mijn dagelijkse ervaring als paardeneigenaar en vrijetijdsruiter. Ik gun iedereen zo’n bijzondere relatie met een ander levend wezen!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s